تاريخ : شنبه ٧ اسفند ۱۳۸٩ | ٤:٠۸ ‎ب.ظ | نویسنده : سيدابراهيم بچه مشهد

 

خمس چرا؟؟؟

 

چاپ نخست کتاب «تاریخ خمس» تالیفسیدمهدی قانع از سوی انتشارات مسجد مقدس جمکران منتشر و روانه بازار نشرشد.

به گزارش ایبنا، این اثر، پیشینه خمس تا پیدایش اسلام و از پیدایش اسلامتاکنون را مورد نقد و بررسی می‌کند.

خمس از مالیات‌های اسلامی و عهده‌دارتقدیر و تامین مخارج و بودجه دولت اسلامی و بیت‌المال مسلمین است. شیعه در طول حیاتیک هزار و چهارصد و اندی ساله خود، تا به امروز که در نزد جهانیان به عنوان یک مذهبپویا و فراگیر شناخته شده، راه سخت و دشواری را پیموده است. پیشوایان معصوم آن ازهمان آغاز راه دچار بی‌حرمتی‌ها و خانه‌نشین‌ها و غل و زنجیر و سیاه چال شدند، سربریده به بالای نیزه دادند و گرفتار زهر جفا شدند. اینها همه گوشه‌ای از بهایی بودهکه پرداخته‌اند تا این مذهب بماند.

پس از گذران غیبت کوتاه آخرین اماممعصوم(ع) و آغاز غیبت کبرای آن پیشوای پاک، پیروان و ره‌پویان آنان نیز گرفتار همانستم سوزی‌ها و خفقان‌ها بودند؛ اما هر از گاهی که روزگار، اندکی مهربانی خود را بهآنها می‌چشاند، آنها در سایه همین آرامش خیال به گردآوری، تنظیم، تدوین و محافظت ازمیراث علمی پیشوایان خود می‌پرداختند و آن را نسل به نسل انتقال می‌دادند. آنچه درمیان این فشار‌ها و سختی‌ها سبب شد که زندگی سیاسی و فرهنگی و اجتماعی شیعه به صورتپنهانی و یا نیمه آشکار ادامه یابد، ارتباط آنها با امامان(علیهم‌السلام) وجانشینان آنان به شکل سازمان یافته و پایدار بود، و این ارتباط جز در سایه یک شبکهمالی گسترده امکان پذیر نبود؛ شبکه‌ای که وظیفه آن از یک سو رساندن حقوق مالیامام"ع" (خمس) به ایشان و از سوی دیگر رساندن پیام‌ها و کمک‌های امام(ع) به شیعیانو پیروان آنها بود.

این ارتباط مالی به همراه خود پرسش‌هایگوناگون پیروان و پاسخ‌های امامان(ع) را جابه‌جا می‌کرد و همانند سیستم گردش خون ویا سیستم اعصاب، پیکره مذهب شیعه را تغذیه می‌کرد و آن را وادار به تحرک و پویاییمی‌ساخت و همین امر سبب می‌شد که علمای شیعه برای گردش حوزه‌های تبلیغی و علمی شیعهاز جهت مالی مستقل بمانند و دست به سوی خلفای بیرون از مذهب دراز نکنند و در نتیجه،سر خود را در برابر سلطه سیاسی حاکمان ستم‌پیشه فرود نیاورند.

مولف در مقدمه این اثر درباره سیر کتابمی‌نویسد: «این نوشتار نخست نگاه گذرایی به ریشه‌های خمس در دوره پیش از اسلامدارد. و پس از آن به بررسی پیدایش خمس در اسلام و دگرگونی‌های آن در سده‌های آغازینمی‌پردازد و در پایان کوشش می‌کند که از میان اخبار و روایات تاریخی و فقهی، پاسخبرخی از پرسش‌هایی که از سوی پژوهشگران و یا منتقدین شیعه مطرح شده است را بیابد،چرا که پاسخ این پرسش‌ها تنها در کاوش و بررسی رویدادهای قرون نخستین اسلام یافتمی‌شود. برخی از این پرسش‌ها چنین است:

1-
آیا در سده‌های آغازین اسلام،‌خمس به صورت کنونی رواج نداشته است؟
2-
آیا در زمان پیامبر(ص) خمس در غیر ازغنایم جنگی گرفته شده است یا خیر؟
3-
چرا خمس در زمان امیرالمومنین علی(ع) گسترده نشد؛ بلکه در برخی روایات «تحلیل» خمس مربوط به روزگار خلافت ایشان بودهاست؟
4-
چرا با وجود گستردگی و کاربری فراوان خمس در زندگی اقتصادی شیعه، روایاتبسیار اندکی در مقایسه با روایات زکات، از سوی پیامبر(ص) و سایر امامانمعصوم(علیهم‌السلام) به ما رسیده است؟
5-
چرا با وجود اهمیت اقتصادی - اجتماعیخمس برای حیات سیاسی شیعه، امامان معصوم(علیهم‌السلام) هیچ‌گونه دستور و برنامه‌ایبرای گردش کار، مالکیت و هزینه‌شدن آن پس از خود به ما نداده‌اند؟
6-
موضوع حلالشدن خمس برای شیعیان از سوی امامان(علیهم‌السلام) به ویژه آخرین امام(عج) با گرفتنخمس از سوی علمای شیعه چگونه قابل توجیه است؟
7-
امروزه بیشترین میزان خمس ازسود کسب‌های شیعیان گرفته می‌شود؛ حال آنکه گفته می‌شود دلیل چندانی در مورد تعلقخمس به این دسته سودها در دست نیست

اثر حاضر در پنج بخش سامان یافته است. خمس در زمان پیامبر(ص)، خمس در زمان خلفای پس از پیامبر(ص)، خمس در زمان اموی‌ها،احیای خمس در مکتب اهل‌بیت(ع) و خمس در دوران غیبت کبری، مباحث این پنج بخش راتشکیل می‌دهند.

کتاب‌های قرآن کریم، نهج‌البلاغه،اختصاص، ادوار فقه، ارشاد، الاموال، انساب‌الاشراف، البدایة والنهایة،بصائرالدرجات، البیع، تاریخ طبری، تاریخ بغداد، تاریخ تشیع در ایران،تاریخ‌الخلفاء، تاریخ سیاسی اسلام، تاریخ مدینة دمشق، تاریخ یعقوبی، تفسیر قرطبی،مجمع‌البیان، تهذیب‌الاحکام، الجامع ‌للشرائع، جامع‌المسائل، الجمل،الحدائق‌الناضرة فی احکام‌العترة‌الطاهرة، الخرائج والجرائح، الخصال، الخمسوالانفال، الخمس، رجال نجاشی، سنن ‌ابن‌ماجه، شرائع‌الاسلام، صحیح بخاری،الطبقات‌الکبری، العروة‌الوثقی، عیون اخبارالرضا(ع)، غریب‌الحدیث، الغیبة، الفهرست،الکافی، کشف‌الغمه، مستدرک حاکم، مسند احمدبن حنبل، مکاتیب‌الرسول، وسائل‌الشیعه وده‌ها عنوان کتاب دیگر از منابع و مصادر مولف در تدوین این اثرند.

چاپ اول کتاب «تاریخ خمس» در شمارگان1000 نسخه، 404 صفحه و بهای 36000 ریال راهی بازار نشر شد.

 

 

 

 


خمس در قرآن کریم‏

 

خمس در قرآن کریم‏
«وَ اعلَموا أنّما غَنِمتُم مِن شَى‏ءٍ فَاِنّ لِلّهِ خُمُسَه و لِلرَّسولِ ولِذِى القُربى‏ وَ الیَتامى‏ والمَساکینِ وابنِ السَّبیلِ اِن کُنتُم آمَنتُم بِاللّه...»(12)
«اگر به خدا ایمان دارید، بدانید هر چه را به عنوان غنیمت بدست مى‏آورید، بى تردید یک پنجم آن براى خدا و رسول و خویشان و یتیمان و درماندگان و در راه ماندگان است.»
 

تاریخ نزول آیه‏
بعضى زمان نزول آیه را جنگ بنى قینقاع (15 شوال سال دوم هجرى) مى‏دانند،(13) برخى زمان نزول را جنگ اُحد (7 شوّال سال سوم هجرى)(14) و بعضى جنگ بدر (رمضان سال دوم هجرى) مى‏دانند.(15) که خداوند از مجاهدان اسلام مى‏خواهد خمس آنچه را در جنگ به غنیمت برده‏اند، پرداخت نمایند.

نگاهى دقیق‏تر به آیه خمس‏
نگاهى به آیه خمس اهمیّت آن را نشان مى‏دهد زیرا:
1- در کمتر آیه‏اى مربوط به احکام، این همه تأکید پى در پى آمده است. کلمات «واعلموا، انّما، من شى، فانّ، للّه خُمُسه (بجاى «خمسه للّه») و ان کنتم آمنتم» نشان تأکید است.
2- براى تهییج مردم مى‏فرماید: اگر ایمان دارید، خمس بدهید. بنابراین پرداخت آن از لوازم ایمان شناخته شده است.
3- جمله «فانّ للّه خُمُسه» (که به اصطلاح جمله اسمیّه است) بیانگر این است که این حکم دائمى است، نه موقّت و موسمى. به علاوه چیزى که نشانه ایمان است نمى‏تواند موقّت باشد.
4- کلمه «واعلموا» در اول آیه به معناى آن است که باید خمس دادن باورتان بیاید و مسئله را جدى بگیرید. راستى عجیب است که شرکت در جبهه، کنار پیامبر بودن، اهل نماز و روزه بودن، عقاید سالم داشتن، از مهاجرین، انصار و سابقین بودن، مجروح شدن و بالاخره بر سپاه کفر پیروز شدن به تنهایى کافى نیست، زیرا با آن همه کمالات باز هم قرآن مى‏فرماید: اى رزمندگان پیروز! اگر ایمان دارید خمس غنائم را بپردازید. اگر به بعضى از دستورات مثل جهاد و نماز عمل کردید، ولى به دستور خمس عمل نکردید، ایمان واقعى ندارید.

یک نکته مهم‏
رسول خداصلى الله علیه وآله در شب جنگ بدر نخوابید و دائماً دعا مى‏کرد و مى‏فرمود: خدایا! این گروه اندک از مسلمین روى زمین مشابهى ندارند، اگر اینها شکست بخورند روى زمین بنده مؤمنى نخواهى داشت.(16) امّا قرآن خطاب به همین رزمندگان مى‏فرماید: اگر ایمان دارید، خمس بدهید. یعنى چه بسا تعداد مؤمنان در جهان بسیار کم باشد، ولى حتّى همین تعداد کم که مشمول دعاى پیامبر اکرم‏صلى الله علیه وآله نیز هستند، اگر به تکلیف الهى و پرداخت خمس عمل نکنند، ایمان ندارند.

پی نوشت:


12) سوره انفال، آیه 41.
13) تفسیر طبرى، ج 2، ص 173.
14) تفسیر مجمع‏البیان، ج‏4، ص 518 .
15) کتاب خمس آیة اللَّه حسن فقیه امامى، ص 36.
16) اللهم انّک ان تهلک هذه العصابة لا تعبد بعد الیوم». بحار، ج 19، ص 334.

نویسنده: حجت الاسلام محسن قرائتى

 

 

 

خمس » خمس در روایات‏

 

 

امام کاظم علیه السلام فرمود: «لقد یسر اللّه على المؤمنین ارزاقهم بخمسة دراهم جعلوا لربّهم واحداً واکلوا اربعة حلالا ثم قال هذا من حدیثنا صعب مستصعب لایعمل به ولا یصبر علیها الا ممتحن قلبه للایمان»(37) خمس مالتان را بدهید تا رزق شما حلال شود، سپس فرمود: این کلام سختى است که جز افراد با ایمانِ امتحان شده، تحمّل آن را ندارند.
 نپرداختن خمس، در کنار شرک و قتل نفس، از بزرگ‏ترین گناهان کبیره شمرده شده است. امام صادق‏علیه السلام فرمود: «اکبر الکبائر سبع: الشرک والقتل واکل اموال الیتامى و عقوق الوالدین و قذف المحصنات و الفرار من الزحف وانکار ما انزل اللّه»، سپس فرمود: امّا خوردن مال یتیمان همان حقّ ما است که از ما ربوده و خوردند.(38)
 امام زمان‏علیه السلام فرمود: «لعنة اللّه والملائکة والناس اجمعین على مَن استحلّ من مالنا درهماً»(39)، لعنت خدا و فرشتگان و مردم بر کسى که یک درهم مال ما را حلال بشمارد و در روایت دیگر فرمود: ما دشمن این گونه افراد هستیم. «و نحن خصمائه»(40)
 امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود: «هلک الناس فى بطونهم و فروجهم لانهم لم یؤدوا الینا حقّنا»(41)، مردم بخاطر اینکه حقّ ما را نمى‏دهند غذا و آمیزش آنان ناپاک شده و سبب هلاکت آنان مى‏شود.
 در بعضى احادیث مى‏خوانیم: «من استحل منها شیئاً فامسکه فانما یاکل النیران»(42)، کسى که بخشى از خمس را حلال پندارد و آن را نپردازد، گویا آتش مى‏خورد.
 یاران واقعى اهل‏بیت‏علیهم السلام آنگونه ایمان داشتند که نپرداختن خمس را مساوى با حرام خوردن و قبول نشدن نماز و روزه مى‏دانستند و در سؤال کتبى خود از آن بزرگواران مى‏پرسیدند که خمس را چگونه بپردازیم تا جزو حرام خواران و کسانى که نماز و روزه‏شان قبول نیست نباشیم.(43)
 امام باقرعلیه السلام فرمود: آسان‏ترین وسیله‏اى که انسان را به دوزخ مى‏برد خوردن مال یتیم است، سپس حضرت فرمود: ما یتیم هستیم(44) (و نپرداختن خمس، به منزله خوردن مال یتیم است).
 در حدیث دیگر مى‏خوانیم: از سخت‏ترین شرائطى که مردم در قیامت دارند وضعیّت تارکان خمس است.(45)
 در حدیثى مى‏خوانیم: «الدنیا و ما فیها للّه و رسوله و لنا فمن غلب على شیى‏ء منها فلیتّق اللّه و لیؤدّ حقّ اللّه و لیتبرّ اخوانه فان لم یفعل ذلک فاللّه و رسوله و نحن براء منه»(46)، هر کس بر مال دنیا دست یافت باید تقوى پیشه کند و حق خدا را بپردازد و به برادران ایمانى خود احسان کند و اگر این چنین نکرد خدا و رسول و ما اهل بیت از او بیزاریم.
 امام رضا علیه السلام فرمود: «ان الخمس عوننا... فلا تزووه عنّا ولا تحرموا انفسکم دعاءنا ما قدرتم علیه»(47) خمس کمک به ماست آن را از ما دور نکنید تا از دعاى ما محروم نشوید.
 امام زمان علیه السلام فرمودند: «فلا یحلّ لاحد ان یتصرف فى مال غیره بغیر اذنه فکیف یحل ذلک فى مالنا من فعل شیئاً من ذلک لغیر امرنا فقد استحل منا ما حرم علیه و من اکل من مالنا شیئا فانما یأکل فى بطنه نارا و سیصلى سعیرا»(48)، با اینکه هیچ کس حق ندارد در مال غیر تصرّف کند، پس چگونه مردم در مال ما تصرف مى‏کنند؟ هر کس بدون دستور ما در مال ما تصرف کند مرتکب گناه شده و هر کس ذره‏اى از مال ما را بخورد پس گویا آتش در شکم اوست.
 در روایات مى‏خوانیم: «لا یعذر عبد اشترى من الخمس شیئاً ان یقول ربّ اشتریته بمالى حتّى یأذن له اهل الخمس»(49)، عذر کسى که از خمس چیزى خریدارى کند پذیرفته نیست، مگر آنکه صاحبان خمس اجازه دهند.
 امام باقر علیه السلام فرمود: براى هیچ کس حلال نیست مال خمس نداده‏اى را خریدارى کند مگر آنکه حق ما را به ما برساند.(50)
 اگر وارثانِ کسى که از دنیا رفته بدانند او خمس مال خود را نداده، باید مثل سایر بدهى‏ها خمس او را بدهند.(51)
 امام خمینى در تحریرالوسیله مى‏فرماید: هر کس درهمى از خمس را نپردازد جزء ستمگران بر اهل بیت و کسانى که حق آن بزرگواران را غصب کرده‏اند مى‏شود.(52)
 در کتب فقهى و رساله‏هاى مراجع بزرگوار مسائلى است که بر همه مقلدین دانستن آنها لازم است و ما چند جمله از کتاب شریف عروةالوثقى بیان مى‏کنیم:
 اگر انسان قبل از پرداخت خمس کنیزى بخرد حق تصرّف ندارد.(53)
 تا مقدار خمس را با فقیه جامع الشرائط مصالحه نکرده، تصرّف در مال خمس نداده جایز نیست، حتّى اگر در نیّت خود قصد پرداخت مبلغ را داشته باشد.(54)
 استفاده از لباس و مکانى که خمس آن داده نشده نماز را با مشکل مواجه مى‏کند، چنانکه در حج، طواف با لباس احرامى که خمس آن داده نشده، باطل است.


37) وسائل، ج 9، ص 484.
38) وسائل، ج 9، ص 536 .
39) وسائل، ج 9، ص 541 .
40) وسائل، ج 9، ص 540 .
41) وافى، ج 10، ص 337.
42) وسائل، ج 9، ص 550 .
43) وسائل، ج 9، ص 503 .
44) وسائل، ج 9، ص ص 483 و ص‏536 .
45) وسائل، ج 9، ص 545 .
46) وافى، ج 10، ص 289 .
47) وافى، ج‏10، ص 334.
48) وسائل، ج 9، ص 541 .
49) وافى، ج‏10، ص‏337 و تحریرالوسیله، ج‏1، ص‏334 با اندکى تفاوت.
50) وسائل، ج‏9، ص 484.
51) عروةالوثقى، کتاب الخمس، مسئله 50 .
52) تحریرالوسیله، ج 1، ص 334.
53) عروةالوثقى،

 

54) عروةالوثقى، مسئله 78.

 

@@@@@@@@@@@@@@@@@@

پرسش: آیا واجب بودن خمس در قرآن آمده است؟
پاسخ: آرى، آیه 41 سوره انفال درباره خمس است که مى فرماید: «واعلَموا اَنَّما غَنِمتُم مِن شَىء فَاَنَّ لِلّهِ خُمُسَهُ ولِلرَّسولِ ولِذِى القُربى... ; بدانید هرگونه غنیمتى به دست آورید، یک پنجم (خمس) آن ویژه خدا و رسول و خویشان او و یتیمان و فقیران و در راه ماندگان است.»
واژه «غنمتم» در آیه، از مادّه «غنیمت» است. «غنیمت» در زبان عربى به فایده اى گفته مى شود که انسان به دست مى آورد و شامل درآمدهاى شخصى، سود تجارت و غنیمت هاى به دست آمده در جنگ مى گردد.[1]
غیر از این آیه، آیات دیگرى نیز در قرآن وجود دارند که براساس روایات اهل بیت(علیهم السلام) شامل خمس نیز مى گردند. در این جا به دو نمونه از این گروه از آیات نیز اشاره مى کنیم:
1. «ولا تَحـضّونَ عَلى طَعامِ المِسکین ;(فجر،18) و یکدیگر را بر اطعام مستمندان تشویق نمى کنید.» از اهل بیت(علیهم السلام) روایتى درباره این آیه آمده که: «آنها کسانى اند که حقّ آل محمد(صلى الله علیه وآله وسلم)را غصب کردند و اموال یتیم ها و فقرا و در راه ماندگان آن ها را خوردند.»[2]
2. «ولَم نَکُ نُطعِمُ المِسکین ;(مدثر،44) و اطعام مستمند نمى کردیم.» این آیه نقل قول جهنمیان است که از علت جهنمى شدن به بهشتى ها توضیح داده اند. در ذیل این آیه نیز حدیثى از ائمه اطهار(علیهم السلام) وجود دارد که: «آن ها حقوق آل محمد(صلى الله علیه وآله وسلم)را از خمس نسبت به نزدیکان، یتیمان و مساکین و درراه ماندگان آل محمد(صلى الله علیه وآله وسلم)نمى دادند.»[3]



  • ام جی | سیستان دانلود